ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे निधन; वयाच्या ७५व्या वर्षी गोव्यात अखेरचा श्वास

नाना पाटेकर यांच्या निधनाने भारतीय चित्रपटसृष्टीला मोठी हानी

ज्येष्ठ अभिनेते, दिग्दर्शक आणि लेखक नाना पाटेकर यांचे ८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी गोव्यातील त्यांच्या निवासस्थानी निधन झाले. ते ७५ वर्षांचे होते. त्यांच्या मुलगा मल्हार पाटेकर यांनी निधनाच्या वृत्ताला दुजोरा दिला. प्राथमिक माहितीनुसार हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनाने मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीत शोककळा पसरली आहे.

नाना पाटेकर कोण होते?

नाना पाटेकर यांचे मूळ नाव विश्वनाथ पाटेकर. त्यांचा जन्म १ जानेवारी १९५१ रोजी महाराष्ट्रातील मुरुड-जंजिरा येथे झाला. अभिनयासोबतच त्यांनी दिग्दर्शन, लेखन आणि रंगभूमीवरही आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. हिंदी आणि मराठी अशा दोन्ही चित्रपटसृष्टीत त्यांनी अनेक दशकांचा प्रभावी प्रवास केला.

रंगभूमीपासून रुपेरी पडद्यापर्यंतचा प्रवास

नाना पाटेकर यांनी १९७८ मधील ‘गमन’ या चित्रपटातून हिंदी चित्रपटसृष्टीत अभिनयाची सुरुवात केली. पुढे ‘सलाम बॉम्बे!’सारख्या चित्रपटातून त्यांची ओळख अधिक व्यापक झाली. त्यांच्या अभिनयाची खासियत म्हणजे संवादफेक, देहबोली, चेहऱ्यावरील भाव आणि व्यक्तिरेखेला दिलेली नैसर्गिक धार.

‘परिंदा’पासून राष्ट्रीय पुरस्कारांची मालिका

१९८९ मधील ‘परिंदा’मधील भूमिकेसाठी नाना पाटेकर यांना सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. त्यानंतर ‘क्रांतिवीर’मधील अभिनयासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. ‘अग्निसाक्षी’मधील भूमिकेसाठी पुन्हा सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. अशा प्रकारे अभिनयासाठी त्यांना तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाले.

गंभीर भूमिकांपासून विनोदी व्यक्तिरेखांपर्यंत

नाना पाटेकर यांची ओळख केवळ गंभीर आणि आक्रमक व्यक्तिरेखांपुरती मर्यादित राहिली नाही. ‘अंगार’, ‘तिरंगा’, ‘क्रांतिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘खामोशी: द म्युझिकल’, ‘अब तक छप्पन’, ‘अपहरण’, ‘राजनीती’ अशा चित्रपटांमधून त्यांनी वेगवेगळ्या छटा साकारल्या.

दुसरीकडे ‘वेलकम’मधील उदय शेट्टी या व्यक्तिरेखेने त्यांना तरुण प्रेक्षकांमध्ये वेगळी लोकप्रियता मिळवून दिली. ‘वेलकम बॅक’मध्येही त्यांनी ही व्यक्तिरेखा साकारली. त्यामुळे गंभीर अभिनेता आणि उत्तम विनोदी कलाकार अशी त्यांची दुहेरी प्रतिमा अधिक मजबूत झाली.

‘नटसम्राट’ आणि मराठी चित्रपटसृष्टी

मराठी चित्रपटसृष्टीतील त्यांच्या कारकिर्दीतील ‘नटसम्राट’ हा विशेष महत्त्वाचा टप्पा ठरला. रंगभूमीवर आयुष्य घालवलेल्या गणपत बेलवलकर या व्यक्तिरेखेतील भावनिक संघर्ष त्यांनी प्रभावीपणे मांडला. या भूमिकेसाठी त्यांना फिल्मफेअर मराठीचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला.

दिग्दर्शक म्हणून नाना पाटेकर

अभिनयाबरोबरच नाना पाटेकर यांनी दिग्दर्शनातही पाऊल ठेवले. ‘प्रहार: द फायनल अटॅक’ हा त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट होता. चित्रपटातील लष्करी पार्श्वभूमी आणि व्यक्तिरेखांची मांडणी यामुळे हा त्यांच्या कारकिर्दीतील वेगळा प्रयोग मानला जातो.

प्रादेशिक आणि राष्ट्रीय पुरस्कारांचा गौरव

नाना पाटेकर यांच्या कारकिर्दीत राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांसोबतच फिल्मफेअर, फिल्मफेअर मराठी, स्क्रीन, झी सिने आणि इतर पुरस्कारांचा समावेश आहे. १९९० मध्ये ‘परिंदा’, १९९५ मध्ये ‘क्रांतिवीर’ आणि १९९७ मध्ये ‘अग्निसाक्षी’साठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार त्यांच्या नावावर नोंदले गेले. ‘अंगार’ आणि ‘अपहरण’साठी फिल्मफेअरमधील नकारात्मक भूमिकेचे पुरस्कारही त्यांनी मिळवले.

पद्मश्रीचा सन्मान

भारतीय सिनेमातील योगदानासाठी भारत सरकारने नाना पाटेकर यांना २०१३ मध्ये पद्मश्री सन्मानाने गौरविले. भारत सरकारच्या पद्म पुरस्कारांच्या अधिकृत अधिसूचनेत त्यांचे नाव कला क्षेत्रातील पुरस्कारार्थी म्हणून नोंदलेले आहे.

प्रादेशिकतेपलीकडे पोहोचलेला कलाकार

नाना पाटेकर यांचा अभिनय हा एका भाषेपुरता मर्यादित राहिला नाही. मराठी चित्रपटातील भावनिक भूमिका, हिंदीतील सामाजिक आणि गुन्हेगारी पार्श्वभूमीच्या व्यक्तिरेखा, तसेच मुख्य प्रवाहातील विनोदी भूमिका अशा विविध प्रकारांमध्ये त्यांनी काम केले. त्यामुळे त्यांच्या कारकिर्दीत प्रेक्षकांच्या अनेक पिढ्या जोडल्या गेल्या.

अखेरची बातमी आणि पुढील प्रक्रिया

८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी गोव्यातील त्यांच्या निवासस्थानी त्यांची प्रकृती बिघडली. प्राथमिक वृत्तांनुसार त्यांना हृदयविकाराचा तीव्र झटका आला. कुटुंबीयांनी निधनाची पुष्टी केली आहे. त्यांच्या निधनासंदर्भातील वैद्यकीय आणि कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर अधिकृत तपशील समोर येऊ शकतात; त्यामुळे सोशल मीडियावरील अप्रमाणित दावे टाळणे आवश्यक आहे.

नाना पाटेकर यांच्या गाजलेल्या चित्रपटांपैकी काही

• गमन
• सलाम बॉम्बे!
• परिंदा
• प्रहार: द फायनल अटॅक
• अंगार
• तिरंगा
• क्रांतिवीर
• अग्निसाक्षी
• खामोशी: द म्युझिकल
• अब तक छप्पन
• अपहरण
• राजनीती
• वेलकम
• वेलकम बॅक
• नटसम्राट
• द व्हॅक्सिन वॉर
• वनवास
• ओले आले

एक वेगळी अभिनयशैली आणि कायम स्मरणात राहणारा ठसा

नाना पाटेकर यांनी पडद्यावर व्यक्तिरेखा साकारताना अभिनयाचा दिखावा करण्यापेक्षा व्यक्तिरेखेचा स्वभाव आणि तिची मानसिकता प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवण्यावर भर दिला. त्यांच्या संवादफेकीची पद्धत, आवाजातील चढ-उतार आणि प्रसंगानुसार बदलणारी देहबोली यामुळे अनेक भूमिका आजही प्रेक्षकांच्या स्मरणात आहेत.

नाना पाटेकर यांचे निधन हे मराठी तसेच हिंदी चित्रपटसृष्टीसाठी एका मोठ्या पर्वाचा अंत मानला जात आहे. अभिनेता, दिग्दर्शक आणि लेखक म्हणून त्यांनी भारतीय सिनेमावर उमटवलेला ठसा त्यांच्या कलाकृतींमधून दीर्घकाळ जिवंत राहील.